Tarihin sıfır noktasından geleceğe sonsuz hürmetle

Tarihin sıfır noktasından geleceğe sonsuz hürmetle

Tarihi 12 bin yıl öncesine dayanan ve tarihin sıfır noktası kabul edilen Göbeklitepe, keşifleriyle uygarlık serüvenini aydınlatıyor. İnsanlığın sırlarla dolu birinci durağı, tarihin en büyük arkeolojik keşiflerinden biri olan Göbeklitepe’de yapılan hafriyat çalışmalarında elde edilen buluntular heyecan vermeye devam ediyor. 2018 yılında Unesco Dünya Kültür Mirası Listesi’ne kabul edilen bölge tüm dünyanın ilgisini çekiyor. Doğuş Kümesi, Göbeklitepe’yi küresel bir ikon haline getirme vizyonuyla, Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı ile 2015 yılı prestijiyle 20 yıllık bir sponsorluğa imza attı. Tarihi kentin üniversal bir markaya dönüşmesi için harekete geçen Doğuş Kümesi, Göbeklitepe’nin tek ve ana sponsoru olarak irtibat, hafriyat, araştırma ve muhafaza çalışmalarını destekliyor.

BİRİNCİ KERE 1963’TE TESPİT EDİLDİ

Göbeklitepe, birinci kere 1963 yılında, İstanbul ve Chicago üniversitelerinin karma bir projesi kapsamında Halet Çambel ve Robert Braidwood tarafından tespit edildi. Hafriyatlar, 1995 yılında Prof. Harald Hauptmann ve Şanlıurfa Arkeoloji Müzesi Müdürü Adnan Mısır tarafından başlatıldı. İlerleyen yıllarda Klaus Schmidt hafriyat başkanlığını üstlendi ve 2014 yılında hayatını kaybedene kadar misyonuna devam etti. Çalışmalar Schmidt’in kaybından bu yana Şanlıurfa Müzesi Başkanlığı’nda, Alman Arkeoloji Enstitüsü işbirliğiyle sürüyor. Grup, “Göbeklitepe’de mimarlık ne vakit başladı? Yeryüzündeki birinci tapınağı kim, ne vakit inşa etti? Taşlara figürler ne vakit ve nasıl kazındı? İnsanoğlu birlikte yaşamaya nasıl karar verdi?” sorularının peşinde insanlık ve uygarlık tarihinin sırlarla dünyasını aralıyor.

UYGARLIĞIN BAŞLADIĞI YER

Pekala insanoğlu birlikte yaşamak için ne vakit hareket etti? Bir taşın altına beraberce elini sokmaya ne vakit karar verdi? Günümüzden yaklaşık 12.000 yıl evvel, insanoğlu, dünya tarihinde birinci kere avcı – toplayıcı nizamdan, çiftçi – üretici tertibe geçmekteydi. Göbeklitepe, “modern insan”ın günümüz uygarlığına ulaştığı süreçte attığı adımların en çarpıcı örneklerinden biri… Burayı değerli kılan sadece yüksek sanat anlayışı ya da şaşırtan mimarisi değil, alanı inşa eden toplulukların gelişmiş toplumsal yapıları, güçlü inanç ve sembol dünyaları hakkında bizlere sunduğu ispatlar… Son avcıların buluşma merkezi olarak tanımlanabilecek Göbeklitepe, tarih öncesi yaşama dair öncesindeki tüm teorileri altüst ediyor. Mimarisi ve tarihöncesi insanın gelişkin sembolik dünyası bilim insanlarını heyecanlandırdığı kadar bu toprakların insanını da gururlandırıyor.

BİRİNCİ TAŞI KİM VURDU?

Göbeklitepe, Fırat ve Dicle ırmakları ortasındaki dağlık bölge olarak bilinen üst Mezopotamya’da, Şanlıurfa vilayet merkezinin 22 kilometre kuzeydoğusunda, 70 metre rakımlı kireçtaşı bir platonun en yüksek noktasında yer alıyor. Anıtsal yapıların varlığı, Göbeklitepe’yi etrafındaki başka tarihöncesi yerleşimlerden ayırır. Eşsiz yapısı, bu yapıların inşa edilebilmesi için gereken iş gücü ve organizasyonel ihtiyaçlar sebebiyle, ‘‘Göbeklitepe’yi kimler inşa etti?’’ sorusu, bölgeyle ilgili en kıymetli gizemlerden biri olmaya devam ediyor.

Dikilitaşların üzerinde yer alan kabartmalar ve semboller, izlerine bölgedeki öbür yerlerde de rastladığımız ortak bir ikonografinin dışavurumu. Yapıları inşa etmek için gereken iş gücü dikkate alındığında, Göbeklitepe’yi yaklaşık 200 kilometre çapında bir alana yayılmış yerleşimlerde yaşayan kümelerin inşa ettiği fikri yük kazanıyor.

BUGÜN BİLE EN KALİTELİ TAŞ

Göbeklitepe ziyaretçi merkezi imalinde bölge toprağının sıkıştırılması yoluyla elde edilen earthwall tekniğinden yararlanıldı. Klasik ve lokal materyalin sürdürülebilirliği açısından değer taşıyan earthwall tekniği, bu çapta Türkiye’de birinci kere Doğuş Grubu’nun öncüğülünde uygulandı. Kullanılan kireçtaşı bugün bile bölgedeki en kaliteli kireçtaşı olarak kabul ediliyor. Yapılarda kullanılacak taşların çıkarılabileceği kaliteli bir taş ocağına erişim gereksiniminin, yapıların burada inşa edilmesinde kıymetli rol oynadığını görüyoruz. Etnografik çalışmalara nazaran büyük kamusal yapıların inşa edilmesi ve bu yapılarda gerçekleştirilecek şölen ve/veya ritüeller farklı kümeler ortasındaki bağları güçlendirmek için ehemmiyet taşır. Göbeklitepe, bir dağ zincirinin en yüksek noktasındaki kolay kolay görülebilecek pozisyonuyla, bu seçimin rastlantısal olmadığını işaret ediyor.

Doğuş Grubu’nun Göbeklitepe ana sponsorluğu sürecinde tamamladığı çok kıymetli kademelerden biri elbet dünya standartlarında bir ziyaretçi merkezinin bölgenin yerin işgücü ve kaynakları kıymetlendirilerek hizmete sunulmuş olması… Ana maksadın bölgenin ve vaktin ruhunu yansıtacak nitelikli bir yapı gerçekleştirmek olduğu ziyaretçi merkezi üretiminde, bu maksatla yerin büyük bir kısmı ziyaretçiler için interaktif bir şov alanı olarak tasarlandı. İnsanlık tarihinin en eski kült yapısının inanılmaz kıssası 200 metrekarelik bir alanda, görsel ve işitsel projeksiyonlarla desteklenerek ziyaretçilere eşsiz bir tecrübe yaşatılıyor.

ÇOK FONKSİYONLU BİR YER

Öteki çağdaş yerleşimlerle yakın alaka içinde olan Göbeklitepe’nin bir toplanma yeri sağlayarak, takas ve eş bulunması üzere kriterleri de yerine getirdiği düşünülüyor. Bu açıdan bakıldığında Göbeklitepe yalnızca bir kült merkezi değildi, farklı pek çok toplumsal ve ekonomik fonksiyonu vardı. Anıtsal yapıların içindeki dolgu, olasılıkla törensel motivasyonlarla yapılan şölenlere ilişkin kalıntıları da gösterdiği üzere, tarihöncesi periyotta insanların ortak bir toplumsal kimliğe katkıda bulunduklarını da işaret eder. Kamusal şölenler, Göbeklitepe’deki yapıların inşa edilmesi üzere büyük ölçekli toplumsal projelerin yerine getirilmesi için yer hazırlamış olabilir. Etnografik alan çalışmalarına nazaran çanak çömleksiz neolitik periyot avcı toplayıcı kümelerinin 25 – 50 ortasında şahıstan oluştuğu hesaplanırken Göbeklitepe’de yürütülen araştırmalar, buradaki yapıları inşa etmek için 10 – 20 kümenin çalıştığını düşündürmektedir.

Bayanlar her alanda faal

Göbeklitepe’de ya da üst Mezopotamya’daki öteki neolitik devir yerleşimlerinde cinsiyete dayalı bir toplumsal ayrımı gösteren rastgele bir delil bulunmuyor. Toplumsal antropolojik çalışmalar, avcı – toplayıcı kümelerde bayanların ömrün tüm alanlarına faal olarak katıldıklarını gösteriyor. Uzmanlar Göbeklitepe’de bariz bayan tasvirlerinin neredeyse hiç bulunmamasının, bayanların pozisyonlarının göstergesi olduğunu öneriyor. İnsan tasvirlerinden, ikisi erkek biri ise bayan olmak üzere üçünün cinsiyeti yansıtılmış. Bu durum, kimilerinin ‘deki anıtsal yapıların yalnızca erkeklerin kullanımı için inşa edildiği fikrini ortaya atmasına neden olmuş. Klaus Schmıdt, d yapısının merkez dikilitaşları ortasındaki kıyafet ve şahsî eşya ayrıntılarındaki farklara dikkat çekerek, bu antropomorfik heykellerde bir cinsiyet ayrımı olabileceğini belirtmişti. Şayet bu fikir doğruysa, alanda bulunan birtakım heykel ve figürlerin cinsiyetlerinin belirlenmesinde kullanılabilir.

Beklenmedik keşifler yaşandı

Göbeklitepe ören yerinde sürdürülen hafriyatlar bugüne kadar daima beklenmedik keşiflere sahne oldu. İnsanın avcı toplayıcı olarak ömrünü sürdürdüğü bir devirde, ileri seviyede mimarlık gerektiren ritüel merkezleri inşa etmesi tüm dünyada şaşkınlık yarattı. Bunun ötesinde tarihöncesi insanın inanç dünyasını yansıtan, animist figürlerle zenginleştirilmiş şölen alanları Göbeklitepe’nin arkeoloji tarihinin en kıymetli keşiflerinden biri olmasını sağladı. Kuşkusuz bu etkileyiciliğinin yanı sıra, hafriyatlarda tarihöncesi yaşama dair elde edilecek her türlü bilgi ve bilimsel sonuç insanlık tarihi açısından büyük kıymet taşıyor. Yakın vakte kadar bu ölçüde anıtsal yapıların fakat yerleşik hayatın ileri etaplarında gerçekleşebileceği öngörülürken, Göbeklitepe bu görüşün gerçek olmadığını; periyodun epey karmaşık bir toplumsal sisteme ve teknolojiye sahip olduğunu ortaya koyuyor; keşfedilmeyi bekleyen birçok şey daha olduğunu akla getiriyor. İngiltere’de bulunan Stonehenge’den yaklaşık 7.000 Mmısır Piramitleri’nden ise yaklaşık 7.500 yıl eski olan Göbeklitepe Anadolu’nun uygarlık tarihindeki yerini göstermesi bakımından da başka bir kıymete sahip.

Küçük buluntular büyük buluşlar

Göbeklitepe hafriyatları güçlü bir alet topluluğunun bulunmasını sağladı. Bunların içinde ok uçları, kalem keskiler, kazıyıcılar, çentikli ve dişlemeli aletler, spatula ve çengel biçimli buluntu modülleriyle, delikli, yuvarlak kesitli ve açkılı iğne modülleri da bulunuyor. Yontma taş aletlerin %99‘u kaliteli, koyu renkli çakmaktaşından yapılmış. Kemik ya da boynuzdan yapılmış aletlere ve birçok tarihöncesi buluntu yerinden bilinen bızlara ise nadiren rastlanmıştır. Sürtme taşlar Göbeklitepe’deki öbür bir değerli buluntu kategorisini oluşturuyor. Açığa çıkarılan yapıların iç dolgularında yüksek ve alçak kabartma formundaki hayvan tasvirleri taşıyan t biçimli dikilitaşların yanı sıra, kireçtaşı heykeller de bulunuyor. Heykeller ekseriyetle yer dolgularında, kırık vaziyette günümüze ulaşmış. Bunlar ortasında yabani ve tehlikeli hayvan tasvirleri çoğunlukta görülüyor.

Adım adım Göbeklitepe

Göbeklitepe’de 1995’teb bugüne kadar ortaya çıkartılan 8 yapıya anıtsal nitelik kazandıran, içlerinde bulunan T biçimli dikilitaşlardır. Boyutları 3 metreyle 5.5 metre ortasında değişen bu devasa anıtlar, kireçtaşı blokların yekpare biçimde şekillendirilmesiyle meydana gelmiştir. Alanın güneybatısındaki çöküntü alanı, güneybatı doruğu, kuzeybatı çöküntü alanı ve kuzeybatı zirvesindeki bu yapılar bulunma tarihlerine nazaran a’dan h’ye kadar kodlanmış. A-b-c-d ve g yapıları ana hafriyat alanında, f yapısı güneybatı zirvesinde, e yapısı batı platoda ve son bulunan h yapısı ise kuzeybatı çöküntü alanında ortaya çıktı. Yeraltı radarı araştırmaları sonucunda höyüğün yüzeyi altında en az 10 anıtsal yapının daha olduğu anlaşılıyor.

İşte Göbeklitepe’nin kıymetli noktaları,

-B yapısı ppna evresinin sonlarına ve/veya eppnb evrelerine tarihlenebilir. Terrazzo tabanlıdır.

-D yapısı anıtsal yapılar ortasında en yeterli korunmuş olanı. İtinayla düzeltilmiş kireçtaşı bir anakayanın üstüne oturuyor, ppna evresinin sonlarına ve/veya eppnb evrelerine tarihleniyor. Duvar sıvasının korunmuş olması yapının üstünün kapalı olduğuna işaret ediyor olabilir.

-Terrazzo tabanlı F yapısı çanak çömleksiz neolitik b evresinin başına tarihleniyor.

-E yapısı anakaya üzerine oturuyor ve anıtsal yapılardan biri olduğu anlaşılıyor. Günümüze düzeltilmiş kireçtaşı taban ve merkezindeki T biçimli 2 dikilitaşı taşıyan kurallar kalmıştır.

-A yapısı ppna evresinin sonlarına ve / yahut eppnb evresinin başlarına tarihlenebilir. Kuzeybatı ucunda apsis yapar ve apsisin her iki yanında, kireçtaşından, bezemelerle süslenmiş T biçimli bir dikilitaş bulunur.

-C yapısı Göbeklitepe’de keşfedilmiş en büyük yapı. Ppna evresinin sonlarına ve/veya eppnb evrelerine tarihlenebilir. Dış duvardan içeriye gerçek uzanan dar bir koridor yapının eski girişi olabilir. Giriş, batı yanında bir yırtıcı hayvan tasviri bulunan büyük boyutlu ve u biçimli bir taşla sağlanmış.

120 dikilitaş açığa çıkarıldı

Hafriyatlarda bugüne kadar yaklaşık 120 dikilitaş açığa çıkarıldı. T biçimli dikilitaşlar stilize antropomorfik heykeller olarak kabul ediliyor. Yekpare dikilitaşlar ise yapıların duvarları içinde muhakkak aralıklarla yer alıyor. Ayrıyeten her yerin ortasında başkalarından daha yüksek olan ikişer T biçimli dikilitaş bulunmakta. Dikilitaşlara ek olarak, duvarlara birtakım hayvan heykelleri de yerleştirilmiş. Bütün bu süreçler tarihöncesi periyottaki gelişmiş mühendislik bilgisinin delilleri. Merkezi dikilitaşların devrilmesini engellemek için ek takviyeye muhtaçlık duyulmuş olma mümkünlüğü yapıların üstlerinin çatıyla kapatıldığı fikrini destekliyor.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

shell indir php shell php shell web shell php shell indir shell bypass php shell Exploit,Web hack Tools https://phpshellscripts.com/ lidyabet giriş slot bar grandpashabet giriş fairbahis giriş levent escort merter escort beşiktaş escort chat sohbet şişli escort mecidiyeköy escort şişli escort nişantaşı escort etiler escort ataköy escort